MuziekHeaven!

De Steinway D-selectie

Binnenstebuiten

Met hun gitzwarte bovenbladen wenken zes majestueuze concertvleugels ons de selectiezaal binnen. "This is heaven!", fluistert één van de musici. Het Muziekinstrumentenfonds mag samen met experts en adviseurs zes splinternieuwe Steinway D-vleugels drie uur lang binnenstebuiten keren om te horen welke het best zal passen in de MuziekHaven in Zaandam. Het zal de eerste Steinway D in de collectie worden.

Voor deze spannende selectie kan Frits Schutte, hooft collectie, rekenen op een team van experts. Frits: "Nathalia Milstein en Omri Epstein kunnen erbij zijn, daar zijn we heel blij mee. Twee toppianisten die de zaal van de MuziekHaven goed kennen. Ook Mathieu van Bellen is mee: violist en initiatiefnemer van de MuziekHaven. Als fervent kamermusicus is hij vooral een zeer waardevolle luisteraar. En we vroegen twee vleugelexperts als adviseurs: Steinway-kenner Emil van Stormbroek van Maene Piano's en vleugelexpert Frank Bonarius van Andriessen Piano's."

Heilige grond

Intussen zijn we op heilige grond: in de fabriek van Steinway & Sons in Hamburg. Hier komen de topvleugels van de wereld vandaan. Wij zullen hier op zoek gaan naar een vleugel met een karakter geschikt voor kamermuziek en klankeigenschappen die passen in de akoestiek van de houten kerk van de MuziekHaven. Mathieu van Bellen: "We zoeken een echte all rounder, een multifunctioneel instrument inzetbaar voor verschillende muziekstijlen. De klankkleuren zijn het belangrijkst. Bij zacht spel moet de vleugel mooi blijven zingen. De MuziekHaven is niet zo groot, dus we hoeven niet per se een krachtpatser."

In de trein naar Hamburg is uitgebreid besproken wat de beste aanpak is van de selectie. Eenmaal bij Steinway wordt na overleg met de vleugelexperts het plan nog een beetje bijgeschaafd. We starten met een blinde test. Beide pianisten zullen onafhankelijk van elkaar en volledig op zichzelf de tijd krijgen om kennis te maken met de vleugels. Frits: "Het is belangrijk dat ze autonoom hun mening kunnen vormen en elkaar niet beïnvloeden." Na de hartelijke ontvangst door Jörg Helmke van Steinway, verdwijnen Omri en Nathalia om de beurt de gewijde zaal in terwijl de anderen ongeduldig en ietwat zenuwachtig achterblijven bij de Kaffee und Gebäck.

Veel betekende blik

Drie kwartier later mag de rest van het team de selectiekamer in. Opnieuw nemen de pianisten de tijd om de vleugels te bespelen. Ze hoppen van kruk naar kruk. Lyrische Franck, expressieve Rachmaninoff, tere Mendelssohn, de baskant, het hoge register, chromatisch het hele klavier...

In opperste concentratie, met af en toe een veel betekende blik of een zucht. Nog steeds is de regel: geen commentaar, geen onderling overleg.

Pas na deze tweede ronde delen de pianisten hun ervaringen. Omri let vooral op de respons van de vleugel, wat de vleugel hem teruggeeft en of het instrument hem uitdaagt om het verder te onderzoeken. Voor Nathalie is belangrijk welk instrument haar het minste 'werk' kost om te bereiken wat zij zoekt. Daarnaast zoekt zij naar een instrument dat het beste past in een akoestiek waar veel 'ruimte' in zit. Hun voorkeuren blijken behoorlijk uiteen te liggen. In hun top drie zit één gezamenlijk instrument. Mathieu: "Ik wist van tevoren dat Nathalia en Omri er heel verschillend tegenaan zouden kijken. Dat leidt tot allerlei interessante discussies en dat is juist goed, want de vleugel is straks ook bestemd voor meerdere pianisten en stijlen."

Kleppen dicht

Over twee vleugels is men het snel eens: nummer 2 en 3 vallen af. De één lijkt niet helemaal los te komen, de ander is duidelijk een instrument voor een echt grote concertzaal. Jörg sluit demonstratief de klavierkleppen. Nog vier vleugels in de race... We besluiten om vleugel 1, die bij de muur staat, meer de zaal in te plaatsen om de klank eerlijker te kunnen vergelijken. Mathieu gaat zitten naast de vleugels, op de plek die hij als violist in zijn trio ook zou hebben, luistert aandachtig en maakt aantekeningen. Als Omri en Nathalia naar woorden zoeken om te beschrijven wat ze ervaren, nodigt Frank Bonarius hen uit om dat al spelend uit te leggen. Dat werkt goed, vooral omdat Mathieu de nuances vervolgens heel goed weet samen te vatten. De contouren worden al wat duidelijker.

Intiem

Vleugel 5 en 1 komen naar voren als favoriet. Beiden met een prachtige klankkleur, een goede respons op de input van de pianist, een mooie volle baskant en helderheid in de hoge tonen. Vleugel 5 is iets bescheidener, vleugel 1 is natuurlijk, ruim en wat extraverter. Wellicht te extravert voor de zaal van de MuziekHaven? Experts Emil en Frank geven echter aan dat dat heel goed kan worden aangepast. Frank: "Je kunt een vleugel wel temmen, maar opvoeren is moeilijker." Zo valt de keuze uiteindelijk eensgezind op nummer 1. Het instrument heeft de meeste mogelijkheden. Het gaspedaal kan er vol op, maar de vleugel kan ook heel intiem klinken en blijft mooi zingen bij zacht spel. Mathieu en de pianisten glunderen, Frits is heel gelukkig met de keuze en ook de experts staan er volledig achter.

Bent u nieuwsgierig geworden? Op de website van MuziekHaven vindt u de komende concerten. En musici: de concertvleugel staat grotendeels in de repetitieruimte, dus grijp je kans en meld je aan!

Aankoop door Het Muziekinstrumentenfonds

Met de MuziekHaven in Zaandam hebben violisten Mathieu van Bellen en Maria Milstein een thuishaven gevonden waar musici zich optimaal aan (kamer)muziek kunnen wijden. De vele concerten met toppianisten en radio-opnames vragen om een echte topvleugel. Het Muziekinstrumentenfonds, experts en adviseurs zagen de noodzaak een Steinway D (274 cm) aan de collectie toe te voegen en daarmee de MuziekHaven te kunnen helpen. De aankoop is mogelijk gemaakt door alle begunstigers van het fonds.