Lakmoesproef

voor de

Guadagnini-viool

Ultieme klanktest

De viool had zijn kwaliteiten in een kleinere zaal bewezen, maar kon Carla er ook op rekenen dat de Guadagnini tot achterin een grote concertzaal het kleurpalet zou kunnen overbrengen dat zij onder het oor ervaarde? Op dit punt twijfelde ze nog. Door corona waren alle optredens in grote zalen komen te vervallen, dus de mogelijkheid om dat in haar eigen concertpraktijk te testen was er nog niet geweest.

De opdracht voor Het Muziekinstrumentenfonds was dan ook om een ultieme klanktest te organiseren in een concertzaal die, ook zonder publiek, een realistisch beeld zou kunnen geven van de draagkracht van een viool. De grote zaal van Het Muziekgebouw aan ’t IJ is bij uitstek de zaal voor zo’n lakmoesproef en die bleek gelukkig beschikbaar. Ook lukte het om een panel bijeen te brengen van zeer getrainde luisteraars, die hun professionele feedback zouden kunnen geven.

Enorme zaal

Dan is het moment daar. Op het lege podium in het Muziekgebouw staat de zojuist gestemde Steinway-D te wachten. Carla, violiste Maria Milstein, pianist Daniël Kramer en alle toehoorders komen fluisterend vanuit de coulissen het podium op, onder de indruk van de leegte en stilte in de enorme zaal. Frits Schutte, hoofd collectie van Het Muziekinstrumentenfonds, leidt de klanktest kort in: Carla en Maria zullen om beurten een sessie doen van drie korte fragmenten uit verschillende composities op zowel de Bergonzi van Maria als de Guadagnini van Carla. De violen zullen anoniem blijven als viool 1 en viool 2. De luisteraars mogen onderling geen bevindingen uitwisselen tot het moment van evaluatie na de sessies.

In stilte verspreidt de groep zich door de ruimte. De meeste luisteraars kiezen voor het balkon, anderen nemen beneden achterin plaats. Op een speciaal formulier kunnen zij aantekeningen maken per instrument, speler en fragment. Er hangt een zekere spanning in de lucht...

Op de krachtige Steinway doorbreekt Daniel de stilte met de eerste maten van het Vioolconcert van Tsjaikovski. Carla laat viool 1 door de zaal galmen. De fragmenten zijn zorgvuldig gekozen om de violen in verschillende gedaanten te laten horen: trots als solostem in Tsjaikovski, bijna breekbaar in een fragiel Andante van Bach en overtuigend in een spannende dialoog met de Steinway-concertvleugel in de Vioolsonate van César Franck.

Na 20 minuten neemt Maria het stokje over. Het is verbluffend om te horen hoe beide geweldige violistes niet alleen op hun eigen instrument, maar ook op een hun onbekend instrument met grote overtuiging kunnen spelen.

Onbevooroordeeld

Na een verlegen applaus komt iedereen beneden in de zaal bijeen om in een grote cirkel de bevindingen met elkaar te delen. Om de beurt krijgen de toehoorders het woord. Een enkeling weet vanaf het begin al welk instrument er bespeeld werd, maar de meesten kunnen slechts vermoeden wat nummer 1 en nummer 2 is geweest. En lang niet altijd hebben zij het bij het rechte eind. Carla heeft het extra moeilijk gemaakt door tussen de verschillende werken door, de nummers 1 en 2 nog met elkaar te wisselen. Zelf geeft ze toe dat ze ook even twijfelde toen Maria beide violen bespeelde. Het ‘blind’ luisteren draagt duidelijk bij tot een onbevooroordeelde ervaring van de klankkwaliteiten van beide instrumenten.

Ook al brengt iedereen het op een eigen manier onder woorden, we zijn het eens dat we hebben geluisterd naar twee prachtige instrumenten met een onderscheidend karakter. Eén van de luisteraars vat het mooi samen: de ene viool (Bergonzi) bevindt zich wat meer in het heldere spectrum en de andere viool (Guadagnini) meer in het ‘donkere of warme’ spectrum; beide van zeer hoge kwaliteit, maar met ieder een eigen stemgeluid. Tegelijkertijd blijken de violen voldoende ‘flexibel’ om ‘het geluid van de bespeler’ te kunnen voortbrengen. De luisteraars hebben dan ook meer verschil kunnen waarnemen tussen beide spelers dan tussen beide instrumenten.

De doorslag

Kortom, de Guadagnini heeft deze test glansrijk doorstaan. Carla’s enige twijfel is weggenomen. En voor Het Muziekinstrumentenfonds geeft deze dag de doorslag dat de Guadagnini voor de collectie een enorme aanwinst zou betekenen. Als het fonds het hoge bedrag bij elkaar kan krijgen dat gemoeid is met deze aankoop, dan kunnen we Carla een instrument in bruikleen geven dat een fantastische bron van inspiratie zal zijn in de verdere ontwikkeling van haar carrière als vioolsoliste.

Giovanni Battista Guadagnini
1711-1786

Lees hier over het grillige leven en de eigenzinnigheid van Guadagnini, die wordt gezien als één van de grootste vioolbouwers van zijn tijd.

over Guadagnini