Klanktest

met Carla Leurs

in de MuziekHaven:

Even afstand nemen

Maria zwaait de deur van de MuziekHaven open en heet ons welkom in de monumentale schuilkerk in Zaandam die ze samen met haar man, violist Mathieu van Bellen, openstelt als kamermuziekcentrum voor musici. Hier vindt vandaag de klanktest plaats rond de Guadagnini-viool. Carla heeft deze viool de afgelopen tijd thuis al goed leren kennen. Maar hoe zal de Italiaan zich in een concertzaal gedragen in vergelijking met andere topviolen?

Ware liefde?

Carla ontmoette de Guadagnini bij vioolbouwer en -handelaar Andreas Post. Het was een van de vele instrumenten die hij had klaargelegd voor Carla om helder te kunnen krijgen naar wat voor soort klank ze op zoek was. Carla: “Niks is zo moeilijk als in woorden uitdrukken wat je met je oren zoekt. Bij die allereerste verkenning pikte ik de Guadagnini er meteen uit. Hij werd het referentiepunt in de vergelijkingen met andere violen die in de verkoop waren. En na een betere afstelling en de nieuwe kam en stapel die Andreas aanbracht, ging het instrument voor mij nog beter klinken. Tegelijkertijd voelde ik me heel onzeker. Zou een van de eerste violen waarmee ik in contact kwam dan meteen de ware liefde zijn? In de intimiteit bij mij thuis klonk hij heerlijk. Wat zou er gebeuren met zijn klank in een grotere ruimte?”

Afstand nemen

Hoogste tijd om wat afstand te nemen en een aantal andere topinstrumenten te ontmoeten. Naast Carla’s vertrouwde Lupot en haar favoriete Guadagnini, zullen vandaag in de MuziekHaven drie andere Italianen klinken. Allereerst de viool van Maria Milstein, gebouwd door Michel Angelo Bergonzi rond 1750. Het was de klank van deze viool die Carla deed besluiten dat ze de Lupot los ging laten. Daarnaast is er een voorname viool gebouwd door Giovanni Battista Ceruti in 1814, ter verkoop aangeboden door een particulier. En ten slotte – heel uniek – is er nog een tweede Guadagnini. Frits Schutte, hoofd collectie: “Toevallig bespeelt Mathieu een broertje van Carla’s Guadagnini. De viool van Mathieu is uit een latere periode van de bouwer, bespannen met darmsnaren en heeft een minder gewelfd bovenblad. Het gebeurt niet vaak dat je de kans krijgt om twee instrumenten van zo’n vooraanstaande vioolbouwer uitgebreid naast elkaar te horen. Ik ben erg benieuwd hoe de twee zich tot elkaar zullen verhouden.”

Hoe ‘reist’ geluid?

Terwijl de instrumenten in de kerkbanken acclimatiseren, wordt de aanpak van de klanktest besproken. Om het vergelijken makkelijker te maken, zal Carla op elk instrument steeds dezelfde stukken spelen. Maria, Mathieu, Frits en assistent Hidde Bekkers gaan verspreid zitten in de zaal. Na Carla zullen Mathieu en Maria de instrumenten oppakken. Carla: “Het is zó waardevol dat zij er zijn vandaag. Een viool klinkt zo anders aan het oor dan in de zaal. Voor een deel kan ik me voorstellen hoe geluid ‘reist’ in een ruimte. Maar voor een groot deel ook niet. Ik kan niet wachten om de instrumenten te horen als Maria en Mathieu ze bespelen.”

Carla opent met de Guadagnini. Je hoort direct dat ze al goed met hem kan opschieten. Daarna tast ze voorzichtig de Bergonzi en de Ceruti af. Benieuwd naar de draagkracht van de Guadagnini geeft ze hem over aan Maria en Mathieu. Mathieu speelt Bachs Chaconne afwisselend op zijn eigen Guadagnini en op die van Carla. Al snel blijkt dat het lastig vergelijken is met zo’n groot verschil in afstelling, maar qua draagkracht ontlopen de violen elkaar niet veel. Maria kan het goed vinden met de Ceruti en vergelijkt de Guadagnini’s met de voor haar weerbarstige Lupot. Ten slotte betovert ze Carla opnieuw op haar Bergonzi. Frits en Hidde luisteren intussen in opperste concentratie en overleggen zo nu en dan zacht. In hun fluisteren hoor je flarden als: “stralend in de hoogte… mooi in balans… misschien wat eenzijdig…. boeiende kleuren en contrasten….”

Even schakelen

Aan het eind van de ochtend is Carla eerst nog onzeker. “Ik moet echt even schakelen. Ik voel dat de Guadagnini bij me past. Het is een prachtinstrument met heel veel mogelijkheden. Het brengt me het kleurenpalet dat ik zoek. Onder het oor is het voor mij absoluut de meest prettige viool. Maar al luisterend was ik ook zeer gecharmeerd van de Bergonzi. En ik heb nog steeds angst dat de Guadagnini niet genoeg projectie heeft. Ik zou het heel fijn vinden om de viool nog een keer in een grote concertzaal te kunnen uitproberen, als laatste ‘proef’.”

Die middag, in de Zoom met collega’s, doen Frits en Hidde enthousiast verslag: “Het was heerlijk om live drie fantastische violisten te horen die elk hun eigen klankideaal naar voren brachten. De MuziekHaven leent zich perfect voor zo’n klankvergelijk in kleine setting. De akoestiek is vrij makkelijk maar de nuances kwamen juist erg goed door. Maria en Mathieu zijn een geweldige gastvrouw en -heer, ze brengen heel veel kennis en ervaring mee. Dankzij hen was er een hele mooie en positieve interactie, waardoor we zeer kritisch naar de instrumenten konden luisteren.” Frits en Manon maken meteen een afspraak om te overleggen welke concertlocatie ze gaan benaderen voor de volgende stap van Carla: de klanktest in een grote concertzaal.

Het traject om een instrument aan te kopen voor Carla Leurs bevindt zich nu in het stadium waarin de Guadagnini aan de tand wordt gevoeld en vergeleken met soortgelijke instrumenten. Ook volgt er advies van experts en vindt er contraexpertise plaats. Het Muziekinstrumentenfonds is voor de financiering van een instrument voor Carla in gesprek met particuliere fondsen en staat open voor ondersteuning van grote gevers.