Pierre Simon

Leven en loopbaan

De meeste beoefenaren van kunst en wetenschap zijn bekend geworden vanwege het feit dat zij vernieuwend of op een andere manier van uitzonderlijke betekenis zijn geweest voor hun vakgebied en maar zelden omdat zij constant en gedurende lange tijd op hoog niveau zijn blijven werken. Pierre Simon behoort tot de laatste categorie. In lijstjes van beroemde bouwers komt Pierre Simon nauwelijks voor. Het is zijn verdienste geweest dat hij een groot aantal voortreffelijke strijkstokken heeft nagelaten.

In 1808, het jaar waarin hij geboren werd, telde zijn woonplaats Mirecourt zo’n vierduizend inwoners waarvan een groot deel zich op de een of andere manier met vioolbouw bezighield. Zij werkten thuis of in één van de tweehonderd ateliers waar instrumenten gebouwd werden. Het vervaardigen van strijkstokken maakte daar deel van uit.

Pierre Simon was de eerste zoon van Charles Simon en Marguerite Caye. Samen met zijn broer zal hij rond zijn tiende bij een van die vele ateliers begonnen zijn aan zijn opleiding tot strijkstokkenmaker. Het was een vak dat aangeraden werd aan jongens van wie het vermoeden bestond dat zij te ongedurig waren om een viool te bouwen. Raffin (2000) meent dat Pierre Simon een wat wilde jongeman geweest moet zijn. Het feit dat Pierre in de cel gezeten heeft wegens luidruchtig dronkenschap en verstoring van de nachtrust, ziet hij als een bevestiging daarvan.

Rond 1838 ging Pierre Simon naar Parijs. Dat was de stad waar de vioolbouwers en strijkstokkenmakers uit Mirecourt hun werk verkochten of zelf naar toe gingen. Pierre sloot zich in Parijs aan bij zijn twee jaar jongere stadgenoot Dominique Peccatte (1810-1874). Die had net de zaak van de in 1838 overleden legendarische vioolbouwer François Lupot (1774–1838) overgenomen. Dominique was iemand die meer dan gewoon begaafd was en net als Pierre te ongedurig was voor vioolbouw. Hij kwam van goede huize en had zich een gerenommeerde leermeester, Joseph Pierre Marie Persoit, kunnen veroorloven, Pierre Simon was vermoedelijk even getalenteerd, alleen was zijn leerweg een andere geweest. Twee jaar duurde hun samenwerking. Daarna ging Pierre in 1840 naar Jean Baptiste Vuillaume (1798 – 1875).

Jean Baptiste Vuillaume was veruit de grootste, meest inventieve bouwer in Parijs. Bij hem maakt Pierre talloze strijkstokken in de stijl van zijn werkgever. Vuillaume vertrouwde hem bovendien het bouwen van een nieuw soort stokken toe, strijkstokken met een ingenieus mechanisme die gemakkelijk van nieuwe beharing konden worden voorzien. De werkplaats van Vuillaume was een rijke bron van nieuwe vindingen en grote uitdagingen op het gebied van de vioolbouw. Vuillaume inspireerde en daagde anderen die bij hem werkten graag uit. Voor Pierre Simon fungeerde zijn verblijf in diens bloeiende atelier als een vervolgopleiding op hoog niveau.

In 1844 begon Pierre Simon voor zichzelf. Hij opende een atelier in de Rue Croix des Petits Champs; een bekende straat in Parijs waar veel grote vioolbouwers zaten. Lang bleef hij er niet. Na twee jaar verhuisde hij weer, maar bleef wel in de buurt.

Dominique Peccatte had niet alleen voor zichzelf strijkstokken gemaakt, maar ook voor Vuillaume. In 1847 ging Dominique terug naar Mirecourt om te gaan doen wat hij het liefst deed: het verzorgen van de familiewijngaarden. Zijn zaak in Parijs deed hij over aan Pierre Simon. Daarmee stond Pierre in de voormalige werkplaats van een van de meest legendarische vioolbouwers en strijkstokkenmakers van Frankrijk: François Lupot. Zijn voormalige werkgever Vuillaume kreeg hij als klant.

Lang bleef Pierre Simon niet alleen; in 1848 nam hij Joseph Henry aan. Raffin (2000) noemt het een weinig gelukkige samenwerking die maar drie jaar geduurd heeft. Joseph Henry en Pierre Simon maakten samen strijkstokken, maar Pierre zette er zijn naam op. Beide makers gingen na drie jaar, in 1851 al weer uiteen. Pierre vestigde zich in de Rue Saint Honoré.

Ook daar zou hij maar kort blijven. Een jaar na de opening van zijn laatste zaak keerde ook hij naar terug Mirecourt. Over zijn adres of zijn medewerkers in die periode is niets terug te vinden. Alleen zijn strijkstokken leveren een indicatie op. Voorheen stempelde hij met ‘Simon Paris’, maar na 1855 alleen nog maar met zijn achternaam, ‘Paris’ laat hij weg. Pas in 1870 hervat hij zijn oorspronkelijke stempel met ‘Paris’ als toevoeging. Alleen staat hij dan nog niet in Parijs ingeschreven, pas in 1878 duikt hij weer in het archief van Parijs op. Zijn werkadres is Rue Saint Dennis, maar hij woont in Neuilly-sur-Marne. Daar sterft hij in 1881.

Pierre Simon was geen vernieuwer, maar wel liet hij een groot oeuvre na van buitengewoon goede strijkstokken. Deze zijn nu zéér gezocht.

Werk en invloed

De eerste strijkstokken van Pierre Simon laten nog veel invloed van Dominique Peccatte zien. Ze zijn volgens Raffin (2000) zelfs niet altijd van elkaar te onderscheiden.

Voor Vuillaume maakt hij strijkstokken in diens stijl, soms voorzien van een micro foto van zijn baas, verborgen in de slof die alleen zichtbaar werd door het ‘oog’ aan de zijkant dat als vergrootglas fungeerde. Ook maakt hij strijkstokken die ingenieus behaard konden worden.

Al voert hij in de loop van de jaren allerlei kleine veranderingen in zijn modellen door, ze blijven overwegend in de Peccatte stijl gemaakt.

Rond 1850 verschijnen er zeer luxe modellen met gouden of zilveren versieringen in de vorm van bloemen op de sloffen. Die zijn meestal van schildpad en soms van ivoor. Deze strijkstokken worden vaak door Joseph Henry gemaakt, maar later ook door Pierre Simon zelf. De meeste waren opdrachten van de firma Gand frères in Parijs, een van de meest prestigieuze handelshuizen. Ook na zijn vertrek uit Parijs levert hij nog strijkstokken aan deze firma, maar geen ervan waren meer voorzien van de bloemmotieven.

In de laatste tien jaar wordt zijn werk wat forser, maar de stijl blijft onveranderd. Hij stempelt ze alleen met ‘Simon’, maar na zijn terugkeer naar Parijs weer met ‘Simon Paris’.

Het grote aantal verhuizingen in aanmerking genomen, dat lijkt te duidden op een onrustig bestaan, is zijn oeuvre van opmerkelijk hoog constant niveau.

Pierre Simon heeft strijkstokken gemaakt voor Vuillaume, Gand, Gand frères, Gand & Bernardel en Chanot. Voor zover bekend heeft hij geen andere leerlingen of medewerkers gehad dan Joseph Henry.

De strijkstok die Het Muziekinstrumentenfonds in de collectie heeft, is een goed voorbeeld van wat Pierre Simon maakte nadat hij Parijs verlaten had. Hij maakte deze cellostrijkstok rond 1855 voor Jean Baptiste Vuillaume, wiens brandmerk de strijkstok draagt. ‘Een mooi specimen van een grote Franse meester’, aldus Raffin over deze strijkstok.

Bronnen

Henley W., 1959 Universal Dictionary of Violin and Bow Makers. Amati Publications. London.

Vatelot E.,1976, Les Archets Français. Nancy.

Millant R., 1979, J-B Vuillaume; Sa vie et son oeuvre. Hill&sons, London.

Childs P., 1986, The bow makers of the Peccatte family, New York.

Cité de la musique/Musée de la musique, Violons, Vuillaume, un maître luthier français de XIXe siècle, 1998, Paris.

Millant B., Raffin J.F., 2000, l`Archet: les archetiers Français 1750-1950. Paris.

Carlson B., Schmitt J. F., Moroder I., Leonhard F., 2007, Italian & French Violin Makers, Keulen.

Thöne J, 2008, Italian & French Violin Makers, Dubai.

Archives Nationales de France, geraadpleegd in 2020.

Tarisio, Cozio digitaal Archief, geraadpleegd in 2020.