Daniel ter Berg

Diepe fascinatie voor strijkstokken

Zijn vioolbouwopleiding sloot hij na drie jaar met succes af, maar hij had in die periode al een diepe fascinatie voor strijkstokken ontwikkeld. Daarom besloot hij om zijn loopbaan te verleggen van vioolbouwer naar strijkstokkenmaker. En omdat Daniel een perfectionist was, zocht hij een opleidingsplaats bij een van de beste strijkstokkenmakers van Frankrijk. Die leermeester was Bernard Millant in Parijs. Millant was een gedreven, innemende vakman, maakte voortreffelijke strijkstokken en had een bijna encyclopedische kennis van de Franse bouwerstraditie die hij genereus deelde met zijn werknemers. Al veel bekende strijkstokkenmakers waren bij hem opgeleid.

Het was de periode waarin Millants mooiste strijkstokken voorzien waren van een schildpadmontuur met goud en ingelegd met gouden lelies.

Daniel kwam bij Millant aan het eind van wat deskundigen wel diens beste periode vinden, waarin hij gelauwerd was met enkele gouden medailles voor zijn strijkstokken en violen. Het was de periode waarin Millants mooiste strijkstokken voorzien waren van een schildpadmontuur met goud en ingelegd met gouden lelies. Bij Millant begon Daniel in 1970 als leerling strijkstokkenmaker. Hij bleef er tot hij zich voldoende bekwaam voelde om een volgende stap te zetten.

Morizot

Dat moment kwam in 1973 toen hij naar Morizot in Mirecourt vertrok. Daar trof hij een atelier in de nadagen van een lange en roemruchte historie. Waar in de hoogtijdagen zeer goede strijkstokken werden gemaakt, maar waar al vóór Daniels komst de Morizots zich meer bezighielden met een economisch productieproces dan met het maken van verfijnde strijkstokken. Na 1970 was het atelier nog maar gedeeltelijk in bedrijf. Daniel vertrok er toen het atelier zijn deuren definitief sloot.

Daniel was niet alleen perfectionistisch, maar ook vooruitstrevend. Bij Morizot had hij de verfijning gemist, maar hun werktechnieken hadden hem wel aangesproken. Sigfried Finkel in Zwitserland had die kenmerken in zijn atelier op een evenwichtige manier met elkaar verenigd; hij werkte nog traditioneel en verfijnd, maar combineerde dat met moderne technieken om de ruwe stokken voor te bewerken. Deze werkwijze bestudeerde Daniel bij Finkel uitvoerig en hij verbeterde daar zijn eigen vaardigheden tot hij in 1973 naar Amsterdam ging.

De uitgesproken persoonlijkheid van Daniel vond in het dynamische atelier van Möller te weinig aansluiting.

In dat jaar kwam hij bij het atelier van Guillaume Max Möller in Amsterdam dat internationaal zeer hoog aangeschreven stond. Overal waar hij kwam viel Daniel op door zijn kennis, toewijding en gedrevenheid, maar hij was ook enigszins excentriek en direct in zijn manier van doen. Bij Möller werkten uitstekende vioolbouwers en strijkstokkenmakers, maar de uitgesproken persoonlijkheid van Daniel vond in het dynamische atelier van Möller te weinig aansluiting of erkenning; hij kon er niet aarden en vertrok na een jaar weer.

Atelier van Willem Bouman in Den Haag

Die aansluiting vond hij rond 1974 wel in het atelier van Willem Bouman in Den Haag. Daar voelde hij zich op zijn plaats en werkte er op zijn gedreven manier aan strijkstokken. Daniel beschikte over een bijna geniale kennis op zijn vakgebied en was in staat om in één oogopslag bouwers van violen en strijkstokken te herkennen. Geholpen door zijn uitzonderlijke visuele geheugen was hij bovendien in staat om perfecte kopieën van strijkstokken te maken. In de loop van de jaren maakte hij niet alleen stokken voor Bouman, maar bouwde hij ook een bescheiden eigen oeuvre op, divers en interessant. Sommige van zijn latere strijkstokken vonden direct hun weg naar gerenommeerde musici, andere maakte hij in opdracht. Later zouden enkele musici voor wie Daniel een strijkstok had gemaakt hoog opgeven over zijn strijkstok, zoals de violist Theo Olof in een van zijn interviews, evenals de cellist Mstislav Rostropovich en de altvioliste Nobuko Imai dat deden. Daniel ter Berg bleef bij Bouman tot enkele jaren voor zijn dood. Daarna werkte hij voor zichzelf. Daniel stierf in 1983.

Stijl en kwaliteit

In zijn korte leven, hij werd maar 33 jaar, heeft Daniel ter Berg een aantal zeer goede moderne strijkstokken gemaakt. Ook zijn er veel barokstokken van zijn hand bekend. De stijl en kwaliteit van zijn vroegere werk was nog enigszins wisselend, maar voor hij zijn definitieve stijl ontwikkeld had, overleed hij helaas. In de laatste 10 jaar van zijn leven heeft Daniel ter Berg strijkstokken voor en met Willem Bouman gemaakt. Deze stokken zijn allemaal gestempeld met de naam van Bouman. Zijn eigen strijkstokken stempelde hij met D ter Berg, soms aangevuld met tB onder en/of op de slof. Met name in de laatste jaren waren daar strijkstokken met een montuur van schildpad en goud bij.

Na de dood van Daniel ontving Het Muziekinstrumentenfonds een groot deel van de strijkstokken van zijn nalatenschap uit handen van de erfgenamen. Van deze erfenis was een deel nog niet speelklaar of niet geschikt om uitgeleend te worden. Deze worden ter nadere studie in het archief bewaard. De goede strijkstokken van Daniel heeft het fonds in de collectie opgenomen. Op de site is te vinden wie nu met zijn stokken speelt.

Bronnen

Catalogus Manifestatie van Nederlandse Muziekinstrumentenmakers, 1982, Zutphen.

Millant B., Raffin J.F., 2000, l`Archet: les archetiers Francais 1750-1950. Paris.

Gesprekken met mevr. M.A.W. Frances, aug. 2019 en met Feiko en Lies Bouman, sept. 2019.