Brian Tunnicliffe

Een strijkstokkenmaker als Master van het Art Workers' Guild 

Onder de leiding van Arthur Bultitude hadden alle leden een gelijkwaardige rol. Het Art Workers' Guild wilde de barrière doorbreken tussen de schone kunsten, zoals schilderen en beeldhouwen, en de toegepaste kunsten of ambachten. Door een strijkstokkenmaker tot Master te benoemen, bracht het gilde deze filosofie in de praktijk. In 1978 werd Bultitude opgevolgd door Seán Crampton. Crampton was tevens een fellow van the Royal Society of British Sculptors en hield er principes op na die zo ver afstonden van de opvattingen van Bultitude en Tunnicliffe dat Bultitude zijn lidmaatschap opzegde.

Tunnicliffe, Bultitude en W.E. Hill & Sons 

Brian Tunnicliffe was tot dan toe maker van houten prototypes voor de machinebouw en docent houtbewerking geweest. Arthur Bultitude was een legende op het gebied van strijkstokken. In 1922 was hij als veertienjarige begonnen bij W.E. Hill & Sons, had zich onder William Charles Retford opgewerkt tot leidinggevende bij deze firma en was uiteindelijk een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Engelse Hill-traditie in zijn vak geworden. Ook was hij betrokken geweest bij het onderzoek naar de oorzaak van het breken van koppen van Hill-stokken. 2000 strijkstokken werden aan verschillende soorten spanning onderworpen om te begrijpen waarom de stok brak. Een dergelijke empirische manier van werken paste bij Tunnicliffe’s achtergrond als maker van prototypes.

De firma Hill had de Engelse strijkstokkenmarkt decennia lang volledig gedomineerd. Onder leiding van W.E. Hill en 31 goed opgeleide stokkenmakers was er een rigide ‘Hill-stijl' ontstaan. Deze was gebaseerd op Franse modellen (Tourte voor viool, Voirin voor cello). Het waren herkenbare, uniforme en kwalitatief hoogwaardige strijkstokken. De firma liet echter geen ruimte voor veranderingen of invloeden van individuele makers. Vanaf de jaren '60 begonnen de beste makers de Hill-werkplaats te verlaten om voor zichzelf te beginnen. Ook Bultitude keerde in 1961 om die reden de firma de rug toe. Hij had er veertig jaar gewerkt.  

Engelse strijkstokkenmakers en nieuwe Franse invloeden 

In houten prototypes voor machineonderdelen bleek geen toekomst te zitten en als docent hield Tunnicliffe het na 24 jaar wel voor gezien. Onder invloed van Bultitude werd hij in 1978 strijkstokkenmaker. Bultitude, die inmiddels 70 jaar was, gaf Tunnicliffe geen echte opleiding maar werd, helemaal in de oorspronkelijke opvatting van het Art Workers’ Guild, zijn mentor en adviseur, een manier van werken die hij al sinds 1961 in de praktijk had gebracht. Het ambachtelijke maken van een stok – denk aan houtkeuze, dikte, elasticiteit, buiging en balans - was gebaseerd op zijn 40 jaar ervaring. 

Was Bultitude een klassieke Britse stokkenmaker, Tunnicliffe liet zich meer inspireren door Franse meesters uit de vorige eeuw zoals Sartory en Voirin. Later ontwikkelde hij een eigen stijl die op het werk van deze makers was gebaseerd.

Stokken voor de authentieke uitvoeringspraktijk 

De hernieuwde belangstelling voor de authentieke uitvoeringspraktijk van de renaissance- en barokmuziek vroeg om andere dan de gangbare strijkstokken. Christopher Hogwood & de Academy of Ancient Music, Trevor Pinnock & The English Concert en John Eliot Gardiner & The English Baroque Soloists waren voortdurend op zoek naar authentieke instrumenten en strijkstokken. 

Voorbeelden voor stokken die pasten bij deze muziekpraktijk zocht Brian Tunnicliffe bij Peter Wamsley (ca. 1670–1744) uit Londen, Richard Duke (ca. 1718–1783) en de Dodd familie. John Dodd ging door als de Tourte van Engeland, bezat enkele Tourte-stokken en had die in vele varianten nagemaakt. 

Het Vivaldiproject en verdere loopbaan 

Daarna ontwikkelde Tunnicliffe zich verder als maker van reproducties van historische, vooral pre-Tourte stokken. Rond 1987 maakte hij een aantal contrabasstokken met ivoren sloffen die nu als zeldzame verzamelobjecten gelden. In 2006 werd hij gevraagd om historisch passende stokken te maken voor de Becket Collection van de Royal Academy of Music. Een deel van de collectie bestaat uit speciaal gebouwde kopieën van Venetiaanse barokinstrumenten waarvoor Tunnicliffe de strijkstokken maakte. Voor dit ‘Vivaldi project’ baseerde hij zich op authentieke 18e-eeuwse Italiaanse modellen, passend bij de muziek uit de tijd van Antonio Vivaldi. Die strijkstokken benaderden de speelbaarheid van een moderne stok. 

Brian Tunnicliffe woonde en werkte jarenlang in Horsington bij Templecombe in Somerset, een Engels plattelandsdorp met oude boerderijen, enkele landhuizen en 512 inwoners. 

Werk en bekendheid 

Tunnicliffe’s oeuvre bestaat uit vioolstokken, altvioolstokken, cellostokken, contrabasstokken, historische en barokstokken. Onder contrabassisten en barokmusici geniet Tunnicliffe een grote reputatie. 

Hij stempelde zijn stokken met B. TUNNICLIFFE ENGLAND en een volgnummer. 

Zijn stokken worden bespeeld door leden van onder andere:

London Symphony Orchestra
Royal Philharmonic Orchestra
Orchestra of the Age of Enlightenment 

Daarnaast gingen zijn stokken naar musici elders in Europa, Noord-Amerika, Australië en Rusland. 

Hoewel hij nooit een grote werkplaats met personeel had, heeft hij wel diverse makers opgeleid of begeleid, zoals Ulf Johansson uit Zweden, Henk te Hietbrink uit Arnhem en Corrie Schrijver, een van oorsprong Nederlandse viool- en strijkstokkenmaker, die in de jaren tachtig bij Tunnicliffe studeerde en in Wales en Schotland is gaan werken. 

Op 87 jarige leeftijd deed Brian Tunnicliffe nog restauraties en maakte hij nieuwe ebbenhouten sloffen voor zijn eigen ivoor gemonteerde contrabasstokken. 

De expertise van Brian Tunnicliffe wordt nog steeds gebruikt voor reconstructies van historische strijkstokken. In 2024 werden voor het ensemble ‘Instruments of Time & Truth’ barokke contrabasstokken gemaakt waarbij de stokken van Brian Tunnicliffe als basis werden gebruikt. 

Samen met de stokkenmakers David Newton, Roy Collins, Henry Byrom, Gordon Bailey en Andrew Bellis vormde Brian Tunnicliffe een groep die na de sluiting van de grote Hill-werkplaatsen de Engelse strijkstokkenmakerij een nieuwe impuls heeft gegeven. Al deze stokkenmakers werden in meer of mindere mate begeleid door Bultitude. 

Brian Tunnicliffe is altijd lid gebleven van het Art Workers' Guild.

Bronnen 

Remnant, M., 1986, English Bowed Instruments from Anglo-Saxon to Tudor Times, Londen

Commanday, R., 2012, A Millennium in 50 Years: The Discovery of Early Music, Festival and Academy of the American Bach Soloists. 

Obituary - Arthur Richard Bultitude MBE Bowmaker, The Strad. Vol. 101. 1990. p. 430

Macdonald. S., 1970, The History and Philosophy of Art Education. James Clarke & Co. Londen

Arthur R, Beare CH., Bultitude, revised by John Dilworth

Oxford Music Online

The British Violin: 400 Years of Violin Making in the British Isles (by Tim Baker, John Dilworth, and Andrew Fairfax): Published by the British Violin Making Association 

Plowright D.G., 1934, Dictionary of British bowmakers, Londen

Milnes and Wilson, 2016, The Hill Bow Makers 1880-1962

Stagg J.W., 2015, Bowmaking, Bradley