Van virginaal tot

trombone: tien jaar

Castello Consort

Uit liefde voor oude muziek én om het tienjarig bestaan te vieren, brengt Castello Consort een cd uit met composities uit de 17e-eeuwse Lage Landen. Op deze jubileumeditie, getiteld 'Symphoniae', is een aantal historische instrumenten uit de collectie van Het Muziekinstrumentenfonds te horen. Onder andere een prachtig virginaal, waarmee het consort dit voorjaar ook op tour gaat. Trombonist Matthijs van der Moolen en celliste Anne-Linde Visser vertellen over de cd, de tour en het bijzondere instrumentarium.

Nieuws

5 februari 2026 door Indy de Vries

Het Castello Consort in vogelvlucht

Het Castello Consort, opgericht door trombonist Matthijs van der Moolen, heeft in de loop der jaren verschillende gedaantes gekend, maar kon altijd bouwen op een vaste kern van musici. In 2017 nam het ensemble deel aan EEEmerging, een Europees programma voor jonge ensembles in de oude muziek. In 2020 liet het consort op eigen initiatief, en na jarenlang onderzoek, een orgel bouwen, speciaal voor het ensemble. Het instrument werd gebouwd door Orgelmakerij Reil (Heerde), naar Italiaanse modellen uit de 17e eeuw.

Fotografie door Sarah Wijzenbeek

De muziekles van Johannes Vermeer

Een jubileum om te vieren

Vorig jaar vierde het Castello Consort zijn tienjarig jubileum. Een van de eerste programma’s die het ensemble in die tien jaar maakte, bestond uit werken van de Vlaamse componist Nicolaes à Kempis. Zijn muziek vormde het uitgangspunt voor Symphoniae, de cd die de kers op de taart werd van het jubileumjaar.

Hoewel het programma al jaren op de lessenaar stond, was het nooit eerder opgenomen. “We dachten heel lang dat we daar nog niet klaar voor waren,” zegt Matthijs. “Maar op een gegeven moment waren we tot een goede vorm gekomen om het programma van losse stukken tot één geheel te brengen.”

De cd: Symphoniae (2026)

Op de cd klinkt muziek uit de Lage Landen. “We denken dat het een heel rijke cd gaat worden, omdat er veel verschillende continuo-instrumenten te horen zijn. Het is allemaal best melancholisch en dramatisch, maar ook charmant. Perfect voor koude, regenachtige dagen. We hopen niet alleen dat luisteraars het mooi vinden, maar ook dat ze een idee krijgen van hoe de Lage Landen in die tijd klonken.”

Voor deze opname leende het ensemble een bijzonder instrument uit de collectie van Het Muziekinstrumentenfonds: het Willem Kroesbergen-virginaal. Dit virginaal (muselaar) is gebouwd naar een model van Ruckers. Volgens Matthijs is het een typisch instrument voor de 17e-eeuwse Lage Landen. “Je ziet het veel op schilderijen, bijvoorbeeld bij Vermeer. Bovendien was Ruckers in die tijd een van de belangrijkste virginaal- en klavecimbelmakers van Antwerpen.”

Op de cd speelde het ensemble ook een compositie van Frescobaldi, benaderd vanuit de speelstijl van de Lage Landen. Veel Italiaanse componisten vestigden zich destijds in deze regio. Dit stuk is gewijd aan het virginaal en een ander instrument uit onze collectie: ‘de Snoeck’. Anne-Linde leende deze basse de violon (Brussel, 1715) voor de opname. “Het is echt een karakteristiek instrument, en dat werkt heel goed met deze muziek.” Speciaal voor deze Snoeck maakte de hedendaagse bouwer Luis Emilio Rodriguez Carrington, samen met celliste Viola de Hoog, een passende strijkstok (Den Haag, 2018). Volgens Anne-Linde maakt de stok echt het verschil.

Tot slot klinkt op de cd de zeer zeldzame Willem van der Sijde-viool uit Amsterdam, 1691. Deze viool is sinds 2017 in bruikleen bij violiste Elise Dupont, die al lange tijd meespeelt in het Castello Consort. En Sakura Goto, ook violiste bij het consort, speelt op een 17e-eeuwse Jacobs-viool uit een privécollectie. Zo ontstaat op de cd een bijzondere samenkomst van cultureel erfgoed.

Verrassingen tijdens de opname

De opnames verliepen opvallend soepel. Volgens Anne-Linde stond alles er in tweeënhalve dag op. Tussen het geconcentreerde werken door waren er ook onverwachte ontdekkingen. Zo stuitte het ensemble tijdens de opname op een knopje op het virginaal. Matthijs vertelt: “Als je dat indrukt, schuift een houten blok opzij, waardoor kleine metalen pinnen de snaren raken. Dat geeft een ratelend geluid. Een soort distortion effect. Toen we dit hoorden, wisten we meteen: dit moeten we gebruiken!”

Minder wenselijk was het rammeltje op de derde snaar van de basse de violon, dat zich voor en tijdens de opnames liet horen. Anne-Linde had dagenlang geprobeerd het geluid weg te krijgen samen met de vioolbouwer, wat de soundcheck tot een spannend moment maakte. Uiteindelijk bleek het rammeltje onhoorbaar op de opname. Later, bij een ander project, was het probleem zelfs volledig verdwenen. Mogelijk speelden temperatuur- of vochtverschillen een rol. “Instrumenten zijn net mensen,” zegt ze.

Ten slotte zorgde de stemming voor extra spanning en karakter. Volgens Matthijs moest het hele ensemble zich aanpassen aan de stemming van zijn instrument van a=400 Hertz. Dit had grote invloed op de ensembleklank, maar historisch klopt het helemaal. “De meeste al bestaande opnamen worden gemaakt in moderne barokstemming (415 Hertz). We vonden het interessant om deze opnamen te doen, juist met deze historische stemming. Als blazer laat je dus het hele ensemble heel hard werken,” aldus de trombonist.

Een exacte kopie

Anne-Linde had de mogelijkheid om de prachtige Snoeck uit onze collectie te lenen voor dit project, maar voor een historische trombone heeft het fonds nog nooit een aanvraag gekregen; we hebben ze dan ook niet in de collectie. Voor trombonisten die historisch repertoire spelen is dat geen verrassing. Matthijs vertelt dat trombones die vóór ongeveer 1860 zijn gebouwd geen originelen zijn die mensen in concerten bespelen. “Die liggen in musea. Daar zijn er minder van. Ze zijn kwetsbaar.”

Dat riep de vraag op hoe Matthijs voor dit project aan een passend instrument kwam. Hij vertelt: “Voor de cd heb ik een exacte kopie van een trombone uit rond 1600 gebruikt. Als je een goede kopie van een historisch instrument wilt, loopt de prijs snel op. Iedere bouwer gaat zelf op zoek naar originelen waar zij in geloven en die kopiëren ze dan. Ik heb een instrument aangeschaft dat zo dicht mogelijk bij het origineel komt. Daar pas ik mijn speelstijl op aan, niet andersom.”

Irene Roldán bespeelt het virginaal op zowel de cd als tournee.

Op tour met het virginaal

Het duurt nog even voordat Symphoniae verschijnt, maar het virginaal kunt u gelukkig al live horen in maart. Het Castello Consort gaat dan op tour met The Image of Melancholly, een programma rond expressieve werken van Dowland, Holborne, Purcell en hun tijdgenoten. Een tienstemmig instrumentaal consort laat de typisch Engelse klank horen uit de 17e eeuw, met viola da gamba’s in alle maten, een traverse en natuurlijk een virginaal.

“Bijzonder is dat we tijdens deze tour ons Concertgebouwdebuut maken,” zegt Matthijs. “En het is ook nog eens het jaar van Dowland. We kijken er enorm naar uit.”

12 maart Musica Antica, Den Haag
14 maart Kasteelconcerten, Ewijk
20 maart Zeeuwse Concertzaal, Middelburg
22 maart Koninklijk Concertgebouw, Amsterdam

Reserveer uw kaarten