18 tekst Frits Schutte collectiebeheer Ik ga het met u hebben over een zeer oude Amsterdamse heer. Hij is nogal klein van stuk, behoorlijk gezet en zijn verzorgde uiterlijk verklapt dat hij van goeden huize komt. Voor zijn leeftijd van 326 jaar ziet hij er nog piekfijn uit! Bij een eerste kennismaking vallen vooral zijn noblesse en verfijndheid op, maar eenmaal op het concertpodium ontpopt hij zich, tegen ieders verwachting in, tot een indrukwekkende tenor. Pikant detail: hij had twee vaders! Ik heb het over de zeldzame cello die rond 1690 werd gebouwd door Hendrick Jacobs, in samenwerking met diens stiefzoon Pieter Rombouts. Nou is elke cello van ruim 300 jaar oud natuurlijk een zeldzaam object, omdat het een kwetsbaar gebruiksvoorwerp is dat oorlogen, overstromingen, crisissen, verhuizingen, reizen en vooral intensief gebruik heeft overleefd. Het moet dan ook een dierbaar en gekoesterd bezit zijn geweest voor alle voormalige eigenaren. Maar wat deze cello extra zeldzaam maakt, is het feit dat we er de hand van Hendrick Jacobs zo duidelijk in herkennen, en dat is (voor zover wij weten) een unicum! We kunnen alleen maar speculeren waarom Jacobs zich doorgaans beperkte tot de bouw van violen en alten en waarom hij de cello’s en gamba’s overliet aan de jonge Pieter Rombouts. En we kunnen ook de vraag niet beantwoorden waarom hij voor deze specifieke cello een uitzondering maakte. Dit soort mysteries zijn voor mij als collectiebeheerder natuurlijk erg leuk! Ik speculeer graag over de reden en bedenk dat de stiefzoon misschien een tijdje ziek was, of dat hij geprotesteerd had, omdat hij altijd het zware werk moest doen, of wellicht was er een klant die eiste dat ‘de meester zelf’ het instrument zou bouwen. We zullen het waarschijnlijk nooit weten, maar de cello blijft een interessant object, blijkbaar ook voor de experts die zich er graag het hoofd over breken. Op papier was de Jacobs dus al zeer interessant toen hij in 2010 ons pad kruiste. Maar bij elk aankooptraject van het NMF moeten uiteindelijk de klankkwaliteiten de doorslag geven. Op 22 november 2010 vond een klanktest plaats in de grote zaal van het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Lilia Schultz-Bayrova en Harriet Krijgh bespeelden daarbij om beurten de door het NMF geselecteerde cello’s. Omdat de Jacobs relatief klein was ten opzichte van zijn (kostbaardere) opponenten, lag het in de lijn der verwachting dat hij het in een grote zaal zou afleggen. Het tegendeel bleek waar! Lilia Schultz-Bayrova concludeerde, enigszins onthutst, dat de kwaliteit van de Jacobs zelfs vergelijkbaar was met haar eigen Italiaanse topinstrument. De oude Amsterdamse heer toonde zich in alle aspecten een waardig solist met een stem vol dynamiek en klankkleuren. Celliste Harriet Krijgh heeft de Jacobs-cello tot eind 2013 in bruikleen gehad. 5 T O P S T U K K E N 1 Een oude heer met twee vaders © Nancy Horowitz