Faciliterend leiderschap Truze en Pierre: ze vormen een legendarisch paar. Samen tilden ze De Nationale Opera naar wereldniveau. Hun ‘tweehoofdig ne- vengeschikte leiding’ kende zo’n succes, dat andere organisaties hebben geprobeerd de directiestructuur te kopiëren. Meestal mislukte dat. ‘Het gaat ook niet om de structuur’, zegt Lodder, ‘maar om de mensen.’ Brüggemann valt bij: ‘Als er geen chemie is, kun je het wel vergeten. Bij Wonderfeel werk ik met Georges Mutsaerts in een vergelijkbare constructie. Het houdt je scherp en je leert omgaan met tegengas en kritiek.Al discussiërend kom je samen verder dan in je eentje.’ Lodder: ‘Een kunstbedrijf gedijt niet bij grote ego’s met een ei- gen agenda. Ik kende maar één belang, en dat was het organi- satiebelang. Noem het dienend leiderschap. Bij mijn afscheid zei Antony Burgmans, voorzitter van de raad van toezicht: daarvan is Truze de personificatie. Dat trof me.’ Brüggemann: ‘Wat dienend leiderschap betreft is Sieuwert Ver- ster mijn grote voorbeeld, de zakelijk directeur van het Orkest van de Achttiende Eeuw. Hij is een gastheer voor iedereen. Zelf typeer ik het trouwens liever als faciliterend leiderschap: wij zijn de mogelijkmakers.’ Diversiteit In de auto op weg naar het interview dacht Tamar Brüggemann na over het aantal vrouwelijke directeuren met zakelijke eind- verantwoordelijkheid in de muzieksector. Bij de door het Fonds Podiumkunsten structureel ondersteunde ensembles vond ze er niet veel. Liesbeth Kok bij Slagwerk Den Haag. Caecilia Thunnis- sen bij Oorkaan. Truze Lodder: ‘Als we het net breder uitgooien, kan ik nog wel wat namen toevoegen. Marieke Schoenmakers is begonnen als mijn directiesecretaris bij de Opera. Nu is ze de directeur van de Koninklijk Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag. Of neem het Holland Festival. Annet Lekkerkerker voert er de zakelijke directie naast de artistieke vrouw Ruth Mac- kenzie.’ Brüggemann: ‘Ik denk dat gender in ons vak ook niet de heikele kwestie is. Dat is eerder culturele diversiteit.’ Lodder: ‘Ik ken inderdaad weinig mensen met een andere cultu- rele achtergrond in een zakelijk eindverantwoordelijke functie.’ Brüggemann: ‘Bij een westerse kunstvorm als klassieke muziek kun je dat misschien ook niet verwachten. In elk geval niet bij de huidige generatie leiders.’ 15 TAMAR BRÜGGEMANN “Ik denk dat gender in ons vak ook niet de heikele kwestie is. Dat is eerder culturele diversiteit.” Tamar Brüggemann (35) Tamar Brüggemann studeerde Nederlands in Utrecht en muziekwetenschap in Berlijn. Van 2001 tot 2013 werkte ze in verschillende functies bij de Organisatie Oude Muziek in Utrecht. Aansluitend was ze zakelijk directeur van het ensemble Holland Baroque. Brüggemann behoort tot de oprichters van het klassieke buitenfestival Wonderfeel, waarvan ze tevens co-directeur is. In 2014 werd ze geselecteerd voor het EFA Atelier for Young Festival Managers in Edinburgh. Van 2016 tot 2018 is zij een van de Regional Fellows van de International Society for Performing Arts in New York. K O P S T U K