Truze Lodder kan nog altijd glunderen als ze vertelt over haar vasthoudendheid. In 2012, een jaar voordat ze afzwaaide als zakelijk directeur van De Nationale Opera in Amsterdam, dreig- de ze met een veto tegen een spiegel. Het was niet zomaar een spiegel. Het ding van gepolijst metaal, zeven meter in doorsnee, was ontworpen door de wereldvermaarde beeldend kunste- naar Anish Kapoor. Hij moest komen te hangen in een nieuwe productie van Wagners opera Parsifal, geregisseerd door Pierre Audi, Lodders mededirecteur. Prestige alom, maar Truze Lodder zag een bezwaar. Vervoer en opslag van de megaspiegel waren ingewikkeld en duur. Daardoor viel de Parsifal-productie bijvoor- beeld niet door te verkopen aan een ander operahuis. Lodder zei: sorry, hij moet demontabel zijn. Aan een eettafel in Leerdam schalt een luide lach. Truze Lodder (68) ontvangt er Tamar Brüggemann (35), de co-directeur van Wonderfeel, het nieuwe buitenfestival voor klassieke muziek. De vrouwen kenden elkaar nog niet persoonlijk, maar er is meteen een vrolijke verstandhouding. Ze bespreken de ins en outs van hun vak: het leiding geven aan een culturele organisatie. ‘Wij zijn ervoor om dromen van kunstenaars mogelijk te maken’, zegt Lodder. ‘Maar wel op een verantwoorde manier.’ Dus slaakte ze in 2012 een zucht van verlichting toen een Lim- burgs bedrijf op het nippertje een nieuwe methode vond om de spiegel voor Parsifal in delen te monteren. ‘De naden waren na- genoeg onzichtbaar. Nu paste hij in een gewone zeecontainer. Iedereen opgelucht, iedereen tevreden.’ Kapoors spiegel werd het symbool van een bejubelde productie. Ook Tamar Brüggemann heeft een anekdote paraat die het span- ningsveld binnen een culturele organisatie illustreert.Als directeur van het ensemble Holland Baroque liet ze een affiche ontwerpen voor een tournee met de Matthäus-Passion. De poster toonde het gezichtvandedirigent,ReinbertdeLeeuw,hijwastoen77jaar.‘De musici vonden het een akelig beeld’, zegt Brüggemann. ‘Reinbert stond op de foto met een gecraqueleerde huid en gesloten ogen. Hij leek wel dood, vond men. Maar ik zag een oudere kunstenaar met een verinnerlijking die perfect paste bij de boodschap van de Matthäus. Pr-technisch was het goud: wie de poster zag, zou hem nooit vergeten.Tegen de emotie van de musici in, die Reinbert vol vuur en hartstocht meemaakten,heb ik toen gezegd: we doen het toch.Achteraf had niemand spijt.’ Slangenkuil Natuurlijk, de wereld van klassieke muziek en opera wordt aan- gejaagd door kunstenaars. Door componisten en regisseurs, door dirigenten, zangers en musici: zij zijn de makers, zij verdie- nen het applaus. Maar achter de schermen werkt een leger van mogelijkmakers.Kunst kan tegenwoordig niet zonder pr-mensen en programmeurs, productiekrachten en toezichthouders, tech- nici en vrijwilligers.Aan de top van die piramide werkt de zakelijk directeur. Hij of zij hakt de knopen door in de complexe verstren- geling van kunst en geld, ego en emotie, personeel en bedrijf. Naar die top loopt geen vast parcours. Neem Truze Lodder. Met een hbs-diploma op zak begon ze in 1965 – net 17 jaar – op kan- toor bij de Holland-Amerika Lijn. Voor 250 gulden per maand correspondeerde ze met havenagenten, stippelde cruisetrajec- ten uit en notuleerde directievergaderingen. Via functies bij de AVRO en in de reclameadvieswereld klom ze omhoog. In 1987 plaatste een headhunter haar aan tafel bij De Nationale Opera, die een zakelijk directeur zocht. ‘In mijn omgeving zei iedereen: niet doen, er vielen woorden als wespennest en slangenkuil. Nu houd ik toevallig van moeilijke dingen, dus mijn handen begon- nen meteen te jeuken. Wat ik aantrof was een financieel en soci- aal gewonde organisatie.’ Hoogst haalbare Voor Brüggemanns carrière vormde een generale repetitie van de Matthäus-Passion de vonk. Van de honderden uitgenodigde scholieren in Gorinchem was zij de enige die kwam opdagen. Een zanger zag hoe de muziek haar vanaf het openingskoor beroerde. Hij sprak haar aan, ze hielden contact en op zijn sug- gestie werd ze in 2000 vrijwilliger bij het Festival Oude Muziek in Utrecht. ‘Daar rolde ik van het een in het ander: stagiaire, Samen met Pierre Audi tilde Truze Lodder De Nationale Opera naar wereldniveau. Tamar Brüggemann stond aan de wieg van Wonderfeel, het buitenfestival voor klassieke muziek. Beide vrouwen kennen het spanningsveld van zakelijk leiderschap in een culturele organisatie. ‘Kunstenaars hebben een grote innerlijke bevlogenheid. Dat maakt zakelijke gesprekken weleens lastig.’ 13 tekst Guido van Oorschot “Een kunstbedrijf gedijt niet bij grote ego’s” K O P S T U K TRUZE LODDER