Mijn NMF

loginForm
 

Informatie

Een anonieme fortepiano uit (de omgeving van) Wenen, ca. 1795. Klavieromvang 5 octaafs, FF-g”’. het meubel is van gefineerd kersenhout, heeft vijf poten en mooie decoratieve ingelegde lijnen rondom het klavier. De ondertoetsen zijn met ebbenhout bekleed, de halftonen met plaatjes ivoor. Van meubel en zangbodem is alles origineel, evenals de toetsen, hamerkoppen en het dempsysteem.

Details

  • Bouwplaats:Wenen
  • Bouwjaar:±1795

Bouwer

Onbekend

Voor een aantal instrumenten uit onze collectie geldt dat de experts niet hebben kunnen vaststellen door wie het is gebouwd. Vaak is wel de locatie of regio bekend en meestal kan ook een bouwperiode worden vastgesteld. Die conclusie kan namelijk worden getrokken op basis van eigenschappen die zijn terug te vinden in instrumenten van meerdere bouwers uit een zelfde regio. Om uit te kunnen komen bij een bepaalde bouwer, gaan experts af op specifiek aan die bouwer gelieerde aspecten in de details. Bij strijkinstrumenten is dat met name de lak, de vorm en afmetingen van verschillende onderdelen als de krul, de welving, de f-gaten, inleg, etc. Bij toetsinstrumenten wordt, naast het model en materiaalgebruik, natuurlijk ook gelet op de verschillende technische aspecten van het mechaniek.
meer informatie over de bouwer en diens instrumenten.

Historie

Deze zeldzame fortepiano werd in 2014 aan het NMF geschonken door Jan-Willem Steffelaar, een patholoog-anatoom uit Den Haag. Naast de medische professie bleek er nog een heel ander leven voor hem weggelegd. In zijn schooljaren raakte Steffelaar geïnteresseerd in hout en houtbewerking en ontwikkelde hij de interesse en passie voor muziek. Van spaargeld kocht hij zijn eerste boormachine, later aangevuld met hulpstukken. Een dierbare oom gaf hem een prachtige Louis Lot-fluit in bruikleen. Muziek en ambacht waren dus altijd al belangrijke ingrediënten in het leven van Steffelaar. Hij maakte en restaureerde talloze meubels en kwam via een advertentie van een te koop aangeboden Erard-vleugel terecht bij Edwin Beunk, een autoriteit op het gebied van restauraties van fortepiano’s. Er ontstond een vriendschap en Steffelaar kreeg toegang tot het atelier van de meester-restaurateur, die hem samen met zijn medewerkers leerde slopen, afregelen van het mechaniek, besnaren, politoeren, etc. Beunk kwam in het bezit van een 5-octaafs fortepiano, gebouwd rond 1795. Een heel bijzonder instrument. Omdat hij de tijd niet had om er zelf iets mee te doen, bood hij het instrument aan Steffelaar aan. Die viel als een blok voor het instrument en voor de mogelijkheid het zelf in de werkplaats van Edwin Beunk en met de steun en hulp van alle medewerkers daar te restaureren. Dat gebeurde in twee fasen: allereerst werd besloten het instrument zo veel mogelijk naar de oorspronkelijke aangetroffen staat te herstellen. Dit behelsde een nagenoeg volledige sloop, met name omdat gaandeweg bleek dat het instrument een vrij unieke constructie had: de zangbodem reikte namelijk tot direct onder het buitenfineer van de kast. Verder vertoonde het mechaniek een aantal bijzonderheden, die erop zouden kunnen duiden dat het instrument oorspronkelijk een tangenten-vleugel is geweest. Elementen zoals de afwijkende houten kapsels (waarin de assen van de hamerstelen zijn bevestigd op de toetsen) en de ongewone kromming van de stemblok-kam werden in eerste instantie onveranderd gelaten. Na een aantal jaren werd deze situatie toch niet bevredigend geacht en werd er besloten tot een tweede restauratieronde, waarbij de houten kapsels werden vervangen door bij de tijd passende messing kapsels, verplaatsing van de stemblok-kam en een ander besnaringsschema. Ten slotte werd de speelaard verbeterd door de hamerstelen verder af te slanken en werd met de belering van de hamerkoppen door Edwin Beunk geëxperimenteerd totdat een bevredigende klank was verkregen. En zo komt het dat dit schitterende instrument gereed was om in de collectie van het NMF opgenomen te worden. Jan Willem Steffelaar wenst overigens te benadrukken dat het vakmanschap van Edwin Beunk en diens medewerkers dit resultaat mogelijk heeft gemaakt. De ‘Steffelaar-fortepiano’ is door het NMF in bruikleen gegeven aan het Conservatorium van Amsterdam, waardoor pianostudenten repertoire uit de eerste Weense school op een instrument uit diezelfde tijd kunnen spelen.

Bespeler